Over: Gemeente Groningen
De Gemeente Groningen is de grootste gemeente van Noord-Nederland en verzorgt de dienstverlening voor ruim 240.000 inwoners. De organisatie is verdeeld over meerdere directies, van dienstverlening en stadsontwikkeling tot bedrijfsvoering.
De uitdaging: Veel initiatieven, geen gedeeld kader
Binnen de Gemeente Groningen was AI al in gebruik voordat er beleid voor was. Uit de Nulmeting Digitaal Samenwerken van november 2024 bleek dat 5% van de medewerkers dagelijks AI inzette, 11% wekelijks en 13% maandelijks, terwijl er tegelijk tussen de tien en twintig experimenten liepen in verschillende directies. Bestaande kaders zoals de Groninger Digitale Ambitie, het ethisch afwegingskader en het algoritmeregister gaven richting aan digitalisering, maar niet aan AI zelf. Daardoor ontbrak een gedeeld antwoord op de vraag wanneer een AI-toepassing wel of niet mag.
Het college had de gemeenteraad in juni 2024 toegezegd met een visie te komen, naar aanleiding van een advies van de Ethische Commissie Data en Technologie. Omdat de organisatie verdeeld was over het onderwerp, zocht de gemeente een partner die de visie niet voor de organisatie zou schrijven, maar met de organisatie.
De oplossing: Eerst luisteren, dan schrijven
DataNorth AI werd geselecteerd om het visietraject te begeleiden, met een projectteam van twee senior AI-consultants. De kracht van de aanpak zat niet in het schrijven zelf, maar in de volgorde: eerst de organisatie inspireren en bevragen, en pas daarna formuleren. Zo kwamen de kaders voort uit wat medewerkers, juristen, privacyfunctionarissen en architecten zelf inbrachten.
De aanpak bestond uit:
- Plenaire inspiratiesessie: Een sessie van twee uur waarin AI-consultant Nick Moesker het kennisniveau gelijktrok, met live demonstraties, voorbeelden uit noordelijke organisaties en praktische prompt-oefeningen.
- 20 stakeholderinterviews: Diepte-interviews met medewerkers en experts uit alle directies over kansen, zorgen en de organisatiecontext rond AI.
- Twee werksessies met stellingen: In break-outs rond ethiek, praktijk en beleid werden ruim twintig scherpe stellingen uitgediscussieerd, waarna de uitkomsten zijn vertaald naar kernwaarden en uitgangspunten.
De resultaten: Impact in cijfers
De visie is in september 2025 vastgelegd en op 3 december 2025 door het college van burgemeester en wethouders aangeboden aan de gemeenteraad van Groningen. Het traject leverde het volgende op:
Opbrengst:
- 20 stakeholderinterviews uit alle directies vormen het fundament onder de AI-visie.
- 5 kernwaarden en 8 uitgangspunten toetsen voortaan elke AI-toepassing binnen de gemeente.
- 10 kansrijke toepassingsgebieden zijn benoemd en vastgelegd voor de organisatie.
Bestuurlijke verankering:
- Twee vastgestelde documenten: de AI-visie zelf en een aanvullend kader met richtlijnen, praktische uitwerking en toezicht op AI.
- Kernwaarden ongewijzigd overgenomen: nuchterheid, controle op technologie, rechtvaardigheid, duurzaamheid en privacy staan in de vastgestelde visie zoals ze in de werksessies zijn geformuleerd.
- Een werkbaar toetsmodel: vier samenwerkingsvormen tussen mens en AI, van automatiseren tot leiden, maken per taak duidelijk hoeveel menselijke betrokkenheid nodig is.
Conclusie
Door eerst de hele organisatie te bevragen en pas daarna te schrijven, heeft de Gemeente Groningen een AI-visie neergelegd die het college in december 2025 aan de gemeenteraad heeft aangeboden. De samenwerking met DataNorth AI bewijst dat draagvlak geen bijproduct van een visietraject is, maar de voorwaarde ervoor.
